Home / Bez kategorii / TRIDUUM SACRUM – Wielki Czwartek, Wielki Piątek
Obchód Pamiątki Grobu Zbawiciela

TRIDUUM SACRUM – Wielki Czwartek, Wielki Piątek

WIELKANOC W LITERATURZE I ZWYCZAJACH – cz.2

Wielki Czwartek CIERNIOWY CZWARTEK

Dzień, w którym milkną dzwony na wieżach kościelnych, a muzykę organ zastępuje dźwięk drewnianych kołatek. Niewiele o tym dniu pozostawiła nam literatura. Wiadomo jest, że w średniowieczu w Wielki Czwartek odgrywano w kościołach krótkie misterium, w którym aktorami byli kapłani. Oglądamy tu seniora bractwa, proboszcza, przedstawiającego Chrystusa , apostołów, którzy zasiedli do posiłku zgodnie z tekstem Ewangelii. Rozdawał on swoim współbiesiadnikom wino i opłatki. Po uroczystej Mszy Wieczerzy Pańskiej, przenoszono Sanktisimus do kaplicy zwanej ciemnicą. Posłuchajmy fragmentu poematu Syrokomli Dni doroczne.

„W Wielki Czwartek rzesza cała
Do ciemnicy wiedzie Chryste.
Dzwony zmilkły, a nastała
Jakaś cisza uroczysta.
Nastał jakiś popłoch trwożny
Zapłakane wszystkie oczy,
I żal święty i pobożny
Chrześcijańskie serce tłoczy.
A wieczorem przy wieczerzy
Nie o ziemskim myślą chlebie,
Lecz najświętszej każdy wierzy
Że Chrystusa ma u siebie…”

Wielki Czwartek to ważny dzień dla zakonników z Jasnej Góry. W tym dniu od najdawniejszych czasów odbywa się zmiana sukienki na obrazie NMP. Obrzęd rozpoczyna się o czwartej rano, przy zamkniętych drzwiach kościoła. Przy śpiewach zdejmuje się obraz, kładzie na białym obrusie, odmawia modlitwy, po czym zdejmuje sukienkę i korony, odnosi do skarbca skąd przynosi się nowy strój. Na ubrany wizerunek kładzie się wszelkie dewocjonalia, aby je poświęcić. Po założeniu sukienki obraz wraca na swoje miejsce. Z Wielkim Czwartkiem wiąże się zwyczaj topienia Judasza, a w niektórych regionach marzanny. Grupa chłopców przebierała się za żołnierzy, robiła ze słomy Judasza, okrywając go czarnymi rzeczami. Następnie niesiono go procesyjnie do kościoła na ciemną jutrznię, młodzieńcy trzymali w rękach kalety, w których znajdowało się tłuczone szkło, dla większego hałasu. Po skończonym nabożeństwie niesiono Judasza na cmentarz, tam tłuczono go kijami i drewnianymi pałaszami, przy wtórze gromkich śmiechów. Potem wieziono go na plebanie i do dworu, by tam powtórzyć to widowisko. Niesiono go następnie do gospody, a stamtąd zabierano nad rzekę lub staw, gdzie topiono, jeśli było już ciemno palono za wsią. W niektórych regionach obrzęd ten odbywał się w Wielką Sobotę z tym, że Judasza zrzucano uprzednio z wieży kościelnej. Wśród dziewcząt żywe było przekonanie, że która wykąpie się w wielko czwartkowy wieczór w zimnym źródle lub rzece, będzie cały rok czerwona jak krew, biała jak śmietana, zdrowa jak orzech.

Wielki Piątek

Dzień, w którym wspominamy mękę i śmierć naszego Zbawiciela i Pana Jezusa Chrystusa. Z najstarszych przekazów literackich wiemy, iż w tym dniu odbywało się misterium, którego tematem było przeniesienie krzyża do grobu. Depositio crucis. Udramatyzowana scenka nie trwała zbyt długo. Kapłan schodząc z ołtarza, niósł krzyż, śpiewając:

„Odszedł pasterz
Płacz Jeruzalem
Oto jak umiera sprawiedliwy”

Przy grobie następowały modlitwy i adoracja z okadzeniem. Następnie kapłan i jego asystent chwytali krzyż za ramiona i składali do grobu, wyobrażając Józefa i Nikodema. Po złożeniu Pana do grobu, przykrywano grób palmami lub kamieniami, natomiast klerycy śpiewając przy grobie pobożne pieśni przypominali straż, która strzegła grobu Pana. Wokół misterium wielko piątkowego narosło wiele lirycznych utworów. Najczęściej opisywały żal Matki Jezusa po stracie syna. Najsłynniejszym i najlepiej zachowanym tego typu utworem są Żale Matki Bożej pod krzyżem, Lament świętokrzyski (od miejsca, w którym odnaleziono oryginał teksu) Posłuchajcie bracia miła, od pierwszych słów wiersza, pochodzi z I połowy XV wieku. Posłuchajmy fragmentu utworu:

„Posłuchajcie bracia miła
Chcęć wam skorzyć krwawą glowę;
Usłyszycie mój zamątek,
Jen mi się stal w Wielki Piątek.

Pożailuj mię stary, młody,
Boć mi przyszły krwawe gody:
Jednegociem syna miała
I tegociem ożelała.

Zamęt ciężki dostał się mnie, ubogiej żenie,
Widząc rozkrwawione me miłe narodzenie;
Ciężka moja chwila, krwawa godzina,
Widząc niewiernego żydowina,
Iż on bije, męczy mego miłego syna.

Synku miły i wybrany,
Rozdziel z matką swoją rany;
wszakom cię, synku miły, w swym sercu nosiła,
akież tobie wiernie służyła.
Przemów kmatce, bych się ucieszyła;
Bo już idziesz ode mnie, moja nadzieja miła.

Synku, bych cię nisko miała,
Niecoś bych ci wspomagała:
Twoja główka krzywo wisa, tęć bych ja podparla;
Krew po tobie płynie, tęć bych ja utarła”.

W opracowaniu wykorzystano:
Bockenhem K., Dworek, kontusz, karabela, Wrocław 2004.
Bockenhem K., Przy polskim stole, Wrocław 2003.
Bruckner A., Dzieje kultury polskiej, T. 1-4, Kraków 1930.
Dramaty staropolskie, antologia, T. 1-2, oprac. J. Lewański, Warszawa 1959.
Kadłubek W., Kronika Polska, Wrocław 2003.
Każdej nocy, każdego dnia, Antologia polskiej liryki religijnej, T. 1-3, pod. red. M. M. Matusik, Warszawa 1988.
Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, T. I-II, Wrocław 2003.
Kossak Z. Rok polski, Warszawa 1955.
Prus B., Lalka, T. 1-2 Poznań 2000.
Reymont Wł., Chłopi, Tom 1-2, Poznań 2000.

Zdjęcia zaczerpnięto z:
Gloger Z., Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Ciechanów 1994.
Historia literatury polskiej T. 1, Średniowiecze, Bochnia – Kraków 2004.

Przejdź do kolejnych podstron : TRIDUUM SACRUM

Komentarze

komentarzy

WIELKANOC W LITERATURZE I ZWYCZAJACH - cz.2 Wielki Czwartek CIERNIOWY CZWARTEK Dzień, w którym milkną dzwony na wieżach kościelnych, a muzykę organ zastępuje dźwięk drewnianych kołatek. Niewiele o tym dniu pozostawiła nam literatura. Wiadomo jest, że w średniowieczu w Wielki Czwartek odgrywano w kościołach krótkie misterium, w którym aktorami byli kapłani. Oglądamy tu seniora bractwa, proboszcza, przedstawiającego Chrystusa , apostołów, którzy zasiedli do posiłku zgodnie z tekstem Ewangelii. Rozdawał on swoim współbiesiadnikom wino i opłatki. Po uroczystej Mszy Wieczerzy Pańskiej, przenoszono Sanktisimus do kaplicy zwanej ciemnicą. Posłuchajmy fragmentu poematu Syrokomli Dni doroczne. „W Wielki Czwartek rzesza cała Do ciemnicy wiedzie…

Review Overview

User Rating: 4.89 ( 24 votes)
0
NICE MUSIC

About ks. Sebastian Musiał

ks. Sebastian Musiał

Leave a Reply

NICE MUSIC

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress